Grote Kerk Grote Markt

Fotografie Victor Willemse
Camera Nikon D5100
Laatste update van deze pagina 8-7-2020
Weet u meer ? Zie hier het contactadres.

Al onderstaande kunstvoorwerpen bevinden zich in de Grote Kerk of Onze Lieve Vrouwe Kerk aan de Grote Markt in Breda. De Grote Kerk is zeer rijk versierd met afbeeldingen die verwerkt zijn in de constructie van de kerk, met name aan het plafond. Alle losse beelden zijn helaas vernietigd tijdens de beeldenstorm. Donderdag 22 augustus 1566 brak de Beeldenstorm los in Breda. Hij duurde twee dagen en nachten en was goed georganiseerd. De eerste dag werden in de Onze-Lieve-Vrouwekerk de beelden kapotgeslagen en werd het sacramentshuis opengebroken en de hosties op de grond gegooid. Op vrijdag werd het klooster van Sint-Catharinadal bestormd en de gehele inventaris van de kapel vernield. Het stadsbestuur durfde niet op te treden tegen de beeldenstormers en liet alleen beelden en kerkelijke voorwerpen na de storm in veiligheid brengen. Op vrijdagmorgen pas verbood de magistraat verdere kerkschennis. De koorbanken van de Grote Kerk dragen nog steeds de sporen van deze gebeurtenis. In de Waalse Kerk bevindt zich de oude kerkdeur, die in 1590 werd ingemetseld, met de sporen van de Beeldenstorm

Omschrijving: beeld van vrouw
Jaar: ?
Hoogte: circa 30 cm
Materiaal: hout
Status: Rijksmonument 10305
Locatie: buitenzijde toegangspoort Kerkplein

Het verhaal:
Verdere gegevens zijn niet bekend bij de redactie.

Naam: Mr. M. Tydeman Jr.
Omschrijving: borstbeeld van Mr. M. Tydeman Jr.
Kunstenaar: Grada Rueb – RKD
Hoogte: circa 60 cm
Jaar: 1917
Materiaal: brons
Sokkel: marmer, hoogte ca. 1,1 m
Locatie:

Het verhaal:
Tekstplaat onder het beeld:
MR. M. TYDEMAN JR., advocaat te breda
voorzitter college van kerkvoogden en voorzitter van
de restauratiecommissie van de grote kerk te breda.
STAATSMAN, ridder in de orde van de nederlandse leeuw
commandeur in de orde van oranje nassau
dit borstbeeld, vervaardigd in 1917 door Grada Rueb, is in 1963
aangeboden aan de hervormde gemeente breda door de erven tydeman
Tekstplaat op sokkel:
MR. M. TYDEMAN JR.
tiel 6 maart 1854
hilvarenbeek 4 november 1916 

Naam: Daan Manneke, componist van de ruimte
Omschrijving: beeld van componist
Kunstenaar: Pauline Eecen – RKD
Hoogte: circa  cm
Jaar: 1917
Materiaal: brons
Sokkel: marmer, hoogte ca. 1,1 m
Locatie: hoogkoor

Het verhaal:
Daan Manneke is oprichter van het kamerkoor Cappella Breda (1976), een koor waarmee hij tal van – ook voor zijn denken over muziek – belangrijke programma’s heeft gebracht en brengt: van Venetiaanse dubbelkorigheid tot Bruckner, Arvo Pärt en onbekende Renaissance- componisten.
Wezenlijk voor Daan Manneke’s denken over muziek is zijn grote belangstelling voor improvisatie, de andere kant van de vaak organisch gegroeide, strenge vorm. Actie tegenover reflectie, inval tegenover uitgebalanceerde vorm. Als geen ander weet Manneke in cursussen een heel publiek tot improviseren (en wat is dat anders dan het overboord gooien van versleten denkpatronen) te brengen. In 1977 publiceerde hij Omgaan met muziek, een werkboek voor eigentijdse improvisatie. Een boek waaruit grote belangstelling blijkt voor de opleiding van jonge musici. Een belangstelling die ook blijkt uit Signalen van veraf en dichtbij, een serie van ruim veertig korte stukken voor kleine ensembles (1981).
Inmiddels schreef Manneke een groot en veelzijdig oeuvre van meer dan 200 werken. Voor zijn vele verdiensten op muzikaal terrein ontving Daan Manneke in 1999 de cultuurprijs van de provincie Noord-Brabant en in 2000 ontving hij de Koninklijke Onderscheiding Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
In januari 2009 ontving Daan Manneke de prestigieuze OEUVREPRIJS van de gemeente Breda.
Hij woont in Breda en in 2014 werd hem de eervolle titel Honorair Kapelmeester van de Grote – of Onze- Lieve-Vrouwe-Kerk van Breda verleend.
Voor zijn grote betrokkenheid op verschillende terreinen van het Nederlandse muziekleven ontving hij in 2000 de Koninklijke Onderscheiding Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
In verband met zijn jarenlange betrokkenheid met de Franse cultuur werd hem in 2018 door de Société Académique Arts-Sciences-Lettres het Diplôme de Médaille d’Argent toegekend.

Omschrijving: beeld van harpspeler
Hoogte: ca. 1,1 meter
Jaar: 15de eeuw
Materiaal: hout
Locatie: divers

Het verhaal:
Dit los beeld op een sokkel heeft geen vaste plaats in de kerk.

Omschrijving: beeld van engeltje
Hoogte:
Jaar: 15de eeuw
Materiaal: hout
Locatie: trap van kansel

Het verhaal:
Dit vergulde engeltje is fraai gedecoreerd. Let maar eens op de voetjes die onder haar jurkje uitkomen.

Omschrijving: twee bazuinengelene
Hoogte:
Jaar: 15de eeuw
Materiaal: hout
Locatie: boven het orgel

Het verhaal:
Aan de bovenzijde van het orgel bevindt zich aan beide zijden een bazuinengel.

Omschrijving: twee muzikale engeltjes
Hoogte:
Jaar: 15de eeuw
Materiaal: hout
Locatie: halverwege het orgel

Het verhaal:
In het midden halverwege het orgel bevinden zich deze twee muzikale engelen.
In 1534 bestelde Hendrik III voor de kerk een nieuw orgel. Het huidige orgel, een Flentroporgel, werd samengesteld uit diverse oude en nieuwere onderdelen. Het instrument is vermaard om zijn klank. Links van de torenvoet ligt de doopkapel, waarin zich de geelkoperen doopvont bevindt met de kunstige gesmede kraan, waar het deksel aan hangt. De vont werd in de eerste helft van de 16de eeuw in de zuidelijke Nederlanden gegoten.

Omschrijving: afbeelding van gemeentewapen van Breda
Hoogte:
Jaar: 15de eeuw
Materiaal: hout
Locatie: boven het orgel

Het verhaal:
In het midden boven het orgel onder de plafondgewelven bevindt zich dit gemeentewapen. Dat het gemeentewapen zich in de kerk bevindt toont aan dat er vroeger een nauwe relatie was tussen de gemeente en de kerk. Op de afbeelding van het gemeentewapen wordt de Bredase vlag vastgehouden door 2 vergulde leeuwen die op een burcht staan. Daarboven staat een engel. De vlag bestaat uit een rode afbeelding met 3 grijze Andreaskruizen. De term Andreaskruizen is afgeleid van de apostel Andreas, die aan een schuinstaand kruis zou zijn genageld. Alle armen waren evenredig lang en hij zou waardig zijn gestorven. Maar wat dit met het wapen van Breda te maken heeft is niet duidelijk. Enkele theorieën verklaren dat de drie kruizen voor rechtszekerheid staan. Zowel de Heren van Breda als de stad Breda mochten recht spreken.

foto

Omschrijving: praalgraf Engelbrecht I van Nassau
Jaar: 15de eeuw
Locatie:

Het verhaal:
In het praalgraf van Engelbrecht I van Nassau zitten Engelbrecht, zijn vrouw Johanna van Polanen en hun zoon Jan IV met zijn vrouw Maria van Loon geknield voor een Maria met het kind Jezus op haar arm. Het oorspronkelijke Mariabeeld, de ‘Zwarte Lieve Vrouw’, werd in 1624 stukgeslagen en in de 19de eeuw door Pierre Cuypers gereconstrueerd.

foto

Omschrijving: praalgraf Engelbrecht II van Nassau
Jaar: 15de eeuw
Locatie: Prinsenkapel

Vier geknielde, albasten figuren dragen een zwartmarmeren dekplaat op de schouders waarop de complete wapenrusting van een Vliesridder ligt uitgestald. Onder de dekplaat zijn de gisanten van Engelbrecht II en zijn gemalin Cimburga van Baden in blank albast gebeeldhouwd. Cimburga verkeert in haar mooi geplooide doodskleed in een ontspannen, eeuwige rust. Haar man, die zoals na recent onderzoek bleek aan een chronische geslachtsziekte leed, toont een uitgemergeld gelaat. Zijn lichaam ligt moegestreden op de gevlochten doodsmat, waarvan de strootjes bijna te tellen zijn. Het zijn geen koude beeldhouwwerken maar mensen, die herkenning en medeleven opwekken.

foto

Omschrijving: grafmonument Frederik van Renesse
Jaar: 16de eeuw
Locatie:

Het verhaal:
In de wandnis achter de 16de eeuwse tombe van drossaad Frederik van Renesse en zijn vrouw Anna van Hamel bevindt zich een beeltenis van een biddende Onze-Lieve-Vrouw van Smarten met een doorboord hart. Om Maria heen zijn op de ronde reliëfs de zeven smarten weergegeven, waaronder de vlucht naar Egypte (Mt. 2, 13) en de kruising van Jezus (Joh. 19, 25). Het gezicht van Maria en dat van Jezus in de reliëf zijn tijdens de beeldenstorm van 1566 weggehakt.

foto

Omschrijving: koorgestoelte
Jaar: 15de eeuw
Locatie:

Het verhaal:
Op de met snijwerk versierde buitenzijden van de eikenhouten koorgestoelte tegen de zuidelijke koormuur zijn scènes uit het leven van Maria weergegeven. Aan de apsiszijde zijn links en rechts beneden Maria en haar nicht Elisabeth te zien, beide beschadigd in de beeldenstorm. Samen stellen ze de ontmoeting tussen de twee zwangere vrouwen voor (Lc. 1, 40). Aan de schipzijde stond waarschijnlijk de annunciatie afgebeeld, waarvan nu links onder alleen de engel Gabriël nog zichtbaar is.

@Op de zijwang aan de kant van het presbyterium, speelt zich de legende af van St. Barbara, patrones van Breda. We zien hoe de wrede vader zijn dochter eigenhandig onthooft, omdat ze haar geloof niet op wil geven. Haar gezicht is door beeldenstormers weggehakt maar haar weelderige haardos golft nog aandoenlijk over haar schouders.@

foto

Omschrijving: houtsnijwerk koorgestoelte / zitterkes
Jaar: 15de eeuw
Locatie: in koorgedeelte achter het altaar

Het verhaal:
Het houtsnijwerk van de koorbanken neemt een unieke plaats in het Nederlandse kerken.
Breda heeft de meeste middeleeuwse afbeeldingen op de misericorden of zitsteuntjes (‘zitterkes’): 55 stuks. Omdat de koorheren tijdens het zingen van de getijden soms urenlang moesten staan, werden tegen de onderkant van hun opgeklapte zittingen een misericorde of zitterke aangebracht. Ze konden daarop wat steun vinden. Het zou ongepast zijn hier religieuze motieven aan te brengen en daarom hebben de houtsnijders zich uitgeleefd in het maken van draken, gedrochten, narren en grappige spreekwoorden.
In de veertiger jaren van de vorige eeuw werden nog 6 afbeeldingen toegevoegd door de Bredase houtsnijder Mathijs van der Poel. Eén zitterke is nog steeds blanco. Er zijn dus tweeënzestig zetels in totaal. Tevens hebben de afbeeldingen in de Grote Kerk de meest gevarieerde onderwerpen van de nog resterende Nederlandse koorbanken. Een koorbank is in de jaren zestig van de 20e eeuw hersteld met de afbeelding van een motorrijder, waarmee meteen duidelijk wordt dat dit een recente aanvulling is. In de volksmond wordt deze afbeelding ‘Trees met haar Canadees’ genoemd, hetgeen verwijst naar een Canadese bevrijder in de Tweede Wereldoorlog. Trees kreeg blijkbaar een relatie met deze soldaat.
Misericorde komen slechts in 7 Nederlandse kerken voor en in 4 Belgische kerken.

Omschrijving: muurschildering Annunciatie
Afmeting: ca. 2,5 x 2,5 meter
Jaar: 15de eeuw
Locatie: op de noordelijke muur van het Noorder Transept

Het verhaal:
Van meer verheven aard is de muurschildering tegen de noordwand van het transept. Met behulp van geavanceerde technieken werd het gehele laat 15de eeuwse fresco van de muur gehaald en in Amsterdam gerestaureerd.
Voor het eerst zien we het kleurige tafereel in al zijn schoonheid: de heilige Maria, verrast door de engel Gabriël, zit in een middeleeuwse interieur. Tussen hen in staat een koperen vaas met blanke lelies, die op haar maagdelijkheid duiden.
De muurschildering beeldt uit hoe Maria reageert op de boodschap van de engel Gabriël dat zij moeder zal worden van de Zoon van God: “Zie de dienstmaagd des Heren; mij geschiede naar uw woord” (Lc. 1, 38). In de 20de eeuw werd de schildering grondig gerestaureerd.

Omschrijving: muurschildering St. Christoffel
Hoogte: 8 meter
Breedte: 4 meter
Jaar: 15de eeuw
Locatie:

Het verhaal:
Tijdens eerdere restauraties ontdekte men onder een laag witkalk allerlei muurschilderingen. Tegen de wand naast de doopkapel, waadt de 8 meter hoge gestalte van St. Christophorus in zijn rode mantel door het water. Het Christuskind zit met de wereldbol in de hand op zijn schouders. In de verte zien we scheepjes op de rivier dobberen en op de rotsachtige oevers komen vreemde wezens tevoorschijn; een aap die op zijn kop staat, kabouters en een monster dat een vis opeet.
Christoffel of Christoforus is een heilige in de rooms-katholieke kerk en de oosters-orthodoxe kerken. Christoffel geldt als een belangrijke heilige die in vele landen en perioden vereerd wordt. Zijn naamdag is 24 juli (vóór het Tweede Vaticaans Concilie viel zijn naamdag op 25 juli, maar omdat dat ook de naamdag van de apostel Jacobus is, werd Sint-Christoffel een dag verplaatst). In 1969 is hij echter door het Vaticaan afgevoerd van de Heiligenkalender. Hij mag nog wel als plaatselijke heilige worden vereerd. In de Orthodoxe Kerk valt zijn feestdag op 9 mei. In de oosters-orthodoxe traditie werd hij vaak afgebeeld als een reus met een hondenkop.
Sint-Christoffel is de patroonheilige van de reizigers, alle verkeersdeelnemers, timmerlieden, schilders, pelgrims, fruithandelaren, boekbinders, schatgravers, hakebusschutters, hoedenmakers, tuinmannen en kinderen en patroon tegen besmettelijke ziekten, onverwachte dood, de pest, droogte, onweer, hagel, watersnood, vuurrampen, oogziekten, tandpijn en van de bewoners van de stad Roermond, waar een groot beeld van hem met Christus op zijn schouder de top van de kathedraal siert. In die stad staat de enige Sint-Christoffelkathedraal ter wereld. In Schagen staat een St. Christophoruskerk.

foto

Omschrijving: muurschildering van Jaobus de Mindere
Hoogte:  meter
Breedte:  meter
Jaar: 15de eeuw
Locatie:

Een andere gave muurschildering werd teruggevonden op een zuil van het koor. Het is de heilige apostel Jacobus de Mindere.

Omschrijving: plafondschildering met engelen
Jaar: 15de eeuw
Locatie:

Het verhaal:
De kerk heeft veel plafondschilderingen. Deze is prachtig uitgevoerd met engelen. Een kunstwerk op zich.