St. Laurentiuskerk Ginnekenweg

Aanvullingen en correcties over kunst en beelden in Breda worden zeer gewaardeerd. U kunt uw informatie zenden naar het emailadres als vermeld op de pagina INFO / CONTACT
Laatste update van deze pagina 21-5-2021

Op deze pagina vindt u alle kunstvoorwerpen van de Sint Laurentiuskerk aan de Ginnekenweg 333.
Volgens de overlevering werd de eerste kerk ter ere van Laurentius gesticht door Constantijn de Grote. Dat gebeurde omstreeks 330-340 na chr. boven zijn graf in Rome, de Sancti Laurentii extra muros (buiten de-muren). Er werden daarna binnen de muren van Rome nog verscheidene andere kerken gebouwd, toegewijd aan de H. Laurentius. Ook in andere landen zijn een aantal kerken, kapellen of kloosters naar Laurentius vernoemd. In Nederland betreft het 19 katholieke en- vier protestante kerkgebouwen. In Noord-Brabant zijn het behalve Ginneken en Ulvenhout, de r.k. kerken van Dongen, oud-Gastel en Rosmalen; en de protestante kerken van Ginneken en Dongen.
De Ginnekense parochie werd in 1317 afgescheiden van de moederkerk in Gilze. De kapel – later kerk – van dit dorpje bestond echter al eerder. Het is niet onmogelijk dat reeds in 1317 Laurentius de patroon van de Ginnekense parochie is geworden. In ieder geval is er in 1416 een Laurentiusaltaar in de kerk aanwezig geweest.
De kerk van Ginneken viel ook na 1317 evenals Gilze onder de abdij van Thorn en onder het bisdom van Luik. Het is niet onmogelijk dat de keuze van Laurentius iets te maken heeft gehad met de trouw aan de paus van Rome tijdens het pauselijk schisma. In Rome bestond immers al een oude traditie met de verering van de Laurentius.
In 1649 moest de Ginnekense rooms-katholieke gemeente uitwijken naar elders en het kerkgebouw moest worden overgedragen aan de hervormden. Al spoedig verbleef de pastoor op Grimhuysen in Ulvenhout, maar moest daar na enkele jaren vertrekken. Eerst omstreeks 1740 kwam de parochie terug naar Grimhuysen, waar al spoedig een schuurkerk werd gebouwd. In de Franse tijd probeerden de Ginnekense katholieken hun oude kerkgebouw in het dorp terug te krijgen. Hun Ulvenhoutse broeders voelden er echter niets voor om hun pas vernieuwd kerkje te sluiten. Uiteindelijk stichtten de Ginnekenaren in 1837 een nieuwe parochie in het dorp, die uiteraard Laurentius als patroonheilige kreeg. In datzelfde jaar werd Ulvenhout een zelfstandige parochie met eveneens de H.Laurentius als patroon.
In 1902 kreeg Ginneken een nieuwe Laurentiuskerk, ter vervanging van de oudere in 1845 ingewijde voorganger die op de zelfde plaats had gestaan. Twee jaar later bouwde Ulvenhout eveneens een nieuwe Laurentiuskerk ter vervanging van het kerkje uit 1792.
De naam Laurentius drong diep door in het sociale en maatschappelijke leven van beide dorpen. Het werd de naam van de jongensscholen, van verenigingen, van de merkfabriek, van het Ginnekense ziekenhuis en zelfs van de woningbouwvereniging. Vooral in Ulvenhout werd in tal van gezinnen een zoon vernoemd naar deze parochieheilige. In Ginneken leeft de naam nog voort in het Laurenspark, de Laurensstraat, de Katholieke Basisschool St.Laurentius en in de woningbouwvereniging St.Laurentius. Ook Ulvenhout kent een Laurentiusstraat.

Ginnekenweg 333 a (712x1024)

Omschrijving: Heilig Hartbeeld
Kunstenaar: August Falise – RKD
Hoogte: 3 meter
Kosten: 4500 gulden
Inscriptie: AUG FALISE 1926
Jaar: 25-7-1926
Materiaal: brons
Materiaal sokkel: marmer, hoogte x cm

Het verhaal:
In 1925 nam de toenmalige kapelaan C. van Hooydonk het initiatief om te komen tot de oprichting van een H.Hart-monument. Binnen enkele maanden wist hij het benodigde geld bijeen te brengen. Uiteindelijk werd het kerkplein gekozen als beste locatie. Aanvankelijk wilde men de architect van de kerk Jos Cuypers het ontwerp laten maken. Toen ook andere architecten een ontwerp wilden indienen, bleek dat van de in Ginneken wonende Petrus Franciscus Waltherus Bilsen beter in de smaak te vallen. Bilsen ontwierp eerder het patronaatsgebouw aan de Viandenlaan. Ook het in 1940 verwoeste Witqele-Kruisgehouw aan de Dillenburgstraat en de sedert enkele decennia verdwenen Montessorischool aan de Postlaan waren van zijn hand.
Op advies van de Oosterhoutse Benedictijn Dom Bellot o.s.b werd als beeldhouwer gekozen voor August Falise uit Wageningen. Voor het beeld liet men drie ontwerpen maken. De duurste kwam als beste uit de bus. Voor f 4.500,- maakte hij een drie meter hoge bronzen Christusfiguur, die op de door Bilsen ontworpen sokkel werd geplaatst. Deze bestond uit een achtkantige voet met treden, gemaakt van een bijzondere soort roze graniet. Op de treden rusten vier bronzen bloembakken. Op de achtzijdige sokkel werden vier koperen schilden bevestigd.
Schild 1 toont een gouden kroon met vleugels met de tekst: WAARHEID LIEFDE VREDE.
Schild 2 is een tekstbord met de tekst: OPGERICHT DOOR DEN EERW. HEER PASTOOR A.H.v.DIJK OVERL. 11 APRIL 1926 ONTHULD DOOR DEN ZEER EERW. HEER PASTOOR G.J.K.v.WEES GINNEKEN 26 JULI 1926
Schild 3 is het wapenschild van de (voormalige) gemeente Ginneken.
Schild 4 is het symbool van Pax Christi.
De eerste drie schilden zijn in de jaren tachtig van de twintigste eeuw smadelijk verloren gegaan, anders gezegd; ze zijn gewoon gestolen. Alleen voor het achterste schild hadden de dieven, gezien de tekst, geen belangstelling, waardoor dit tot op de dag van heden, zij het zwaar gehavend, bewaard is gebleven.
In 1926 werd het beeld omgeven door een fraai betegeld plein. Het werd aan de achterzijde afgesloten door het hekwerk, dat sedert een tiental jaren vóór het monument langs het trottoir staat. In verband met vandalisme werd toen het betegelde plein vervangen door ondoordringbaar stekelig groen. Gelukkig heeft het kerkbestuur in 2001 de beplanting laten vervangen, waardoor in ieder geval het monument weer geheel zichtbaar is.
Jezus is afgebeeld op een bol, die de wereld symboliseert. Jezus is de leider van de wereld.

Ginnekenweg 333 d (1024x869)

Omschrijving: tegeltableau (sectiel) Lam Gods
Hoogte: ca. 1,8 meter
Montagehoogte:
Jaar: 1926?
Materiaal: steen

Het verhaal:
Op het veelkleurig tableau ziet u van boven naar beneden: de scheppende hand van de Vader, de stralen van de heilige geest. Lam Gods staande op de regenboog en het boek der openbaring met de zeven sloten en de zeven zegels. De regenboog symboliseert het verbond van God tussen de hemel en de aarde. (Genesis 9,13: “Ik zet mijn boog in de wolken; die zal het verbond zijn tussen Mij en de aarde”.) Lam Gods houdt een vaandel vast. Uit het (offer)lam stroomt bloed, dat in een kelk loopt.

Ginnekenweg 333 b (1024x929)

Omschrijving: beelden v.l.n.r Hippolytus (1), Sint-Laurentius (2) en Romanus (3)
Kunstenaar: Cuypers-Stolzenberg (1), Peeters (2) , Cuypers-Stolzenberg (3)
Hoogte:
Montagehoogte:
Jaar: ? (1), 1848 (2), ? (3)
Materiaal: steen (1), kalksteen (2), (steen)

Het verhaal:
Zoals gebruikelijk werd in de voorgevel van de godshuizen een beeld van de patroonheilige geplaatst. In Ginneken prijkt een beeltenis van Laurentius- in de topgevel van het voorfront tussen de twee hoektorens. Laurentius wordt hier gefrankeerd door twee andere heiligen en martelaren uit zijn tijd. Aan zijn rechterzijde (dus vanaf de straat gezien links) staat de martelaar Hippolytus, aan de linkerzijde Romanus, die eveneens de marteldood stierf.
Laurentius was een diaken en martelaar die leefde van 210-259 n.Chr. Volgens de overlevering werd hij omstreeks 210 na chr. geboren in Loreto (Spanje). In 257 werd hij in Rome door paus Sixtus-II aangesteld als diaken. Er waren totaal zeven diakenen, die de zorg hadden voor de evangelieboeken en de liturgische vaten. Ze beheerden de financiën en zorgden voor de armen. Tijdens een dienst in de catacomben werden Sixtus en en zijn diakenen, echter zonder Laurentius, gevangen genomen en later onthoofd. Drie dagen later werd ook Laurentius gearresteerd. Intussen had hij echter de boeken en vaten in veiligheid gebracht en het geld verdeeld onder de armen. Hij werd levend geroosterd.
Laurentius is de patroon van de brandweerlieden wegens zijn onverschrokkenheid tegenover het vuur; van de bakkers, wegens het roosteren op vuur; van de slagers vanwege het roosteren van vlees; van bibliothecarissen en archivarissen, omdat hij de boeken in veiligheid wist te brengen. Hij wordt vaak afgebeeld met het rooster en met een boek of rol, soms ook met de martelarenpalm.
Het beeld van Laurentius prijkte van 1845 tot 1902 boven het portaal van de eerste kerk, die zoals boven reeds gezegd, de voorloper was van de huidige kerk. Het beeld is gemaakt op het atelier van de Antwerpse beeldhouwer Peeters uit een vrij harde soort kalksteen afkomstig uit de groeve van Charleroi. De twee belendende beelden, die kleiner zijn dan dat van Laurentius, zijn gehouwen uit een donkere steen afkomstig uit de groeve van Luik.
Laurentius wordt volgens de traditie afgebeeld met het rooster waarop zijn linkerhand rust; in zijn rechterhand draagt hij een boek, als symbool van zijn taak als diaken, die onder andere voor de boeken moest zorg dragen. Vlak voordat hij werd gearresteerd wist hij deze in veiligheid te brengen.
Hippolytus en Romanus zijn minder bekend dan Laurentius. De legenden over hun levenswandel zijn ook niet eensluidend. Hippolytus zou priester zijn geweest onder paus Callixtus, later zelfs schismatiek bisschop van Rome. Na bijna een scheuring in de kerk te hebben veroorzaakt, zou hij hoor de Romeinse keizer Valentianus verbannen zijn naar Sardinië, waar hij zich met de kerk zou hebben verzoend en waar hij op 13 augustus 258, drie dagen na Laurentius, de marterdood gestorven zou zijn.
Meer waarschijnlijk is een achttiende eeuwse lezing.
Hippolytus zou een edelman te Rome zijn geweest, aan wie de bewaking van de gevangen genomen Laurentius was toevertrouwd. Hij werd door de reeds gefolterde Laurentius bekeerd tot het christendom. Toen Hippolytus na de dood van Laurentius hielp bij de begrafenis en luidkeels uitkwam voor zijn christelijk geloof, werd ook hij gevangen genomen en met stenen geslagen. Ook zijn negentien huisgenoten moesten het ontgelden. Zij werden in het bijzijn van Hippolytus onthoofd. Zelf werd hij achter wilde paarden over de stenen gesleept en zo ter dood gebracht.
Hippolytus werd in de late Middeleeuwen uitgebeeld voortgesleept achter een paard; later met de werktuigen waarmee hij werd gemarteld, echter ook in volle wapenrusting. In Ginneken wordt Hipporytus echter voorgesteld in het gewaad van een bisschop of priester. Hij draagt in zijn rechterhand een boek met daarop enkele stenen.
Van Romanus is maar weinig bekend. Hij was een Romeins soldaat, die onder de indruk was van de wijze waarop Laurentius zijn folteringen onderging. Geholpen door de gevangenisbewaarder van Hippolytus – die in het geheim reeds christen was – kon hij doordringen tot de kerker van Laurentius, waar hij door Hippolytus gedoopt werd. Toen de keizer dit vernam, liet hij hem op 9 augustus 259 onthoofden.
Romanus werd in de Middeleeuwen meestal uitgebeeld in de uitrusting van soldaat. Het beeld van Romanus in de topgevel van het voorfront van de kerk in Ginneken laat ons een man zien, gekleed in een eenvoudige tuniek. In zijn rechterhand draagt hij een lans, zijn linkerhand rust op een schild, terwijl aan zijn gordel een zwaard hangt. Dit laatste verwijst
naar zijn dood door onthoofding.
De beelden van Hippolytus en Romanus komen, evenals de meeste beelden binnen de kerk, uit de beeldenfabriek van Cuypers-Stolzenberg te Roermond.

Ginnekenweg 333 c (1024x705)

Omschrijving: afbeelding met Bijbelse voorstelling
Hoogte:
Montagehoogte:
Jaar: 1926?
Materiaal: steen

Het verhaal:
Boven de ingang van de kerk is dit bijbels tafereel te zien. Op de afbeelding zien we Jezus Christus die een boek vasthoudt. Op het boek staat de tekst “Ego sum via veritas et vita”. Dit betekent “Ik ben de weg, de waarheid en het leven”. Deze zin wordt in Johannes 14 vers 6, van de Bijbel genoemd. Jezus maakt met zijn rechter hand het zogenoemde ‘spreekgebaar‘. Het spreekgebaar is het opsteken van de rechterhand met de wijsvinger en de middelvinger naast elkaar gestrekt en de duim soms gevouwen over de naar binnen gebogen ringvinger en pink. Met dit gebaar geboden vroeger oratoren hun toehoorders tot stilte en aandacht. In moderne tijden dient het ter bevestiging van het uitspreken van of instemmen met een eed. In sommige landen wordt voor dit laatste de opgestoken open hand gebruikt.
Linksboven staat een engel, linksonder een leeuw met vleugels, rechtsboven een adelaar en rechtsonder een rund met vleugels. Alle vier figuren houden een gesloten boek vast. De 4 figuren staan voor resp.: Mattheüs, Marcus, Johannes en Lucas, de 4 evangelisten. Een evangelist is letterlijk de brenger van een evangelie (“goede boodschap”).
In de beeldende kunst worden deze 4 evangelisten sinds de vierde eeuw niet alleen afgebeeld in de vorm van menselijke gedaanten, maar ook als symboolgestalten. Deze laatste werden geïnspireerd door de visioenen in de Bijbelboeken Ezechiël 1 en Openbaring 4. Hierin wordt de apostel Johannes weergegeven als adelaar, Lucas als stier (of als os of als kalf), Marcus als leeuw en Mattheüs als engel (of als mens). Deze weergave, ook wel tetramorf genoemd (uit het Grieks: vier vormen), is waarschijnlijk van Syrische oorsprong.
Onder de afbeelding staat de tekst “DOMVS-DEI-PORTA-COELI”. Dit betekent: “Dit is het huis van God en de poort naar de hemel”.
Aan de gevel van de kerk op de Klokkenberg bevindt zich een soort gelijke afbeelding.

Laurentius b1 1024

Omschrijving: beeld van St. Laurentius
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
Het verhaal van St. Laurentius leest hierboven bij de drie beelden van Hippolytus, Sint-Laurentius en Romanus

Laurentius a1 1024

Omschrijving: beeld van St. Laurentius
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
Het verhaal van St. Laurentius leest hierboven bij de drie beelden van Hippolytus, Sint-Laurentius en Romanus.

Laurentius d1 1024

Omschrijving: paneel in hoog reliëf 
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
Het reliëf is afkomstig van het voormalige Laurentiusaltaar. Het hangt nu rechts van het orgel tegen de muur. Laurentius wordt diaken gewijd, knielend voor de paus die een kelk en pateen overhandigt. Onderschrift: De Heilige Laurentius wordt diaken gewijd.

Laurentius c1 1204

Omschrijving: paneel in hoog reliëf
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
Het reliëf is afkomstig van het voormalige Laurentiusaltaar. Het hangt nu links van het orgel tegen de muur. Laurentius wordt gevangen genomen, hij is omgeven door drie soldaten en een magistraat met een wetsrol. Onderschrift: De Heilige Laurentius wordt gevangen genomen.

foto

Omschrijving: beeld van H. Stefanus
Kunstenaar: Cuypers & Stoltenberg Co (Roermond)
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
Stefanus was diaken en de eerste martelaar. Op een 3e augustus halverwege de 5e eeuw kwam het stoffelijk overschot van Sint Stefanus vanuit Jeruzalem naar Rome. Men wilde hem bijzetten in de kerk van Sint Petrus Banden. Maar – aldus de legende Aurea uit de 13e eeuw – toen zij de kerk van Laurentius passeerden konden de dragers opeens geen stap meer verzetten. Daarop krijste een meisje: “Snappen jullie niet waarom je niet verder kunt? Sint Stefanus heeft zichzelf natuurlijk een plaatsje uitgekozen aan de zijde van broeder Laurentius.” Dus brachten ze Stefanus naar Sint Laurentius. Die wilde laten zien hoe blij hij was met de komst van zijn medediaken en schoof een beetje opzij in zijn graf, zodat Stefanus ernaast kon liggen.
Oorspronkelijk stonden de beelden van Laurentius en Stefanus in een kapelkast met daarboven drie kandelaars. Zij maakten deel uit van het vroegere hoofdaltaar.

foto

Omschrijving: beeld van H. Laurentius
Kunstenaar: Cuypers & Stoltenberg Co (Roermond)
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
.

foto

Omschrijving: beeld van Maria
Kunstenaar: atelier in Kevelaar
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: gepolychromeerd hout

Het verhaal:
.

foto

Omschrijving: beeld van H. Antonius van Padua
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: zandsteen

Het verhaal:
.

foto

Omschrijving: beeld van H. Gerardus Majella
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: zandsteen

Het verhaal:
.

foto

Omschrijving: beeld van H. Theresia van Lisieux
Hoogte:  meter
Jaar: 1923
Materiaal: zandsteen

Het verhaal:
.

foto

Omschrijving: houtsnijwerk 
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: hout

Het verhaal:
Boven de biechtstoel is een timpaan van fraai houtsnijwerk die het thema vergeving draagt. De afbeelding  toont de thuiskomst van de verloren zoon. De vader neemt zijn zoon weer liefdevol op in zijn gezin en vergeeft hem de uitspattingen in zijn losbandige leven. De hoofdpersoon is de Vader die zijn zoon omarmt en blij is met zijn thuiskomst. Het verhaal gaat eigenlijk om twee zonen. Zo is ook de hemelse Vader verheugd als wij ons toe keren naar zijn Vaderhuis, waar wij in liefde worden ontvangen. Te zien is dat het gemeste kalf wordt geslacht. (Lucas I5, II-21) Het is de gelijkenis van de barmhartige liefde van God de Vader, die de fouten vergeeft van ieder die spijt heeft over begane misstappen

foto

Omschrijving: icoontegels
Hoogte:  meter
Jaar:
Materiaal: hout

Het verhaal:
Op de consoles tussen de binten zijn 20 ruitvormige schildjes aangebracht met een voorstelling die verwijst naar een ambacht of onderwerp dat met de kerk als gebouw of als instituut te maken heeft. Uitleg schildjes:

1. De Pauselijke tiara, een pauselijke hoofdtooi van witte zijde, met drie boven elkaar geplaatste gouden kronen, symbool van de drievoudige pauselijke vaardigheid (van priester, koning en leraar) en twee afhangende wimpels (vroeger gebruikt bij de eigenlijke pauskroning en wanneer de paus na bijzondere plechtigheden de St. Pieter verliet.

2. Een vissersbootje, het scheepje van Petrus met het vaandel van de overwinning op de kruisdood in top.

3. Een staf met drievoudig kruis.

4. Een gouden en een zilveren sleutel, symbolen van de sleutels van het koninkrijk van God (de hemel).

5.Kroon en staf van de wereldlijke macht van de koning.

6. Helm, zwaard en lans van een soldaat van de wereldse macht.

7. Weegschaal, zwaard en bijlen van de justitie wijzend op een afgewogen oordeel en uitvoering van de doodstraf als hoogste straf in deze wereld.

8. Drie zilveren wapenschildjes van verwijzend naar de adellijke stand.

9. Een kardinaalshoed met staf van de hogere geestelijkheid.

10. Een bisschopsmijter met wimpels verbonden met het ambt van bisschop (opzieners – toezichthouders binnen een bisdom).

11. Het gereedschap van de tekenaar (architect, als ontwerper van het gebouw: de kerk).

12. Het gereedschap van de steenhouder voor het maken van bijzondere bouwelementen.

13. Het gereedschap van de timmerman (schaaf, hamer, beitel en nijptang) als ambachtsman bij de bouw van de kerk.

14. Hamer, beitels en winkelhaak van de beeldhouder.

15. Een bijenkorf met bijen, verwijzend naar de was, die gebruikt werd voor het maken van kaarsen.

16. Muziekinstrumenten ter opluistering van de liturgische vieringen.

17. Stenen en metseltroffel als ambacht van de metselaar.

18. Attributen van de smid, verwijzend naar het smeedwerk van het beslag op deuren en hengels.

19. Een sikkel en korenaren verwijzend naar de teler van het graan waarvan brood werd gebakken, ook eucharistisch brood.

20. Een viool met bladmuziek.