Wapenschilden

Fotografie Victor Willemse
Camera Nikon D5100
Laatste update van deze pagina 30-3-2017
Weet u meer ? Zie hier het contactadres.

Reliëfstenen met afbeeldingen van het Bredaas gemeentewapen/vlag zijn op diverse plaatsen te vinden in de stad. Er is echter een verschil tussen een gemeentewapen en een gemeentevlag. Beide afbeeldingen worden nogal eens door elkaar gebruikt in diverse uitvoeringen. De vlag bestaat uit een rode afbeelding met 3 grijze Andreaskruizen. Bij het gemeentewapen wordt deze vlag vastgehouden door 2 leeuwen die op een burcht staan. Daarboven staat een engel.
Het gebruik van een wapen als symbool van de eigen identiteit van Breda is al zeer oud. Breda gebruikte stempels met het stadswapen voor zegels die ter bekrachtiging aan akten of brieven werden gehangen. Op het oudst bekende zegel uit de tweede helft van de dertiende eeuw vinden we een burcht afgebeeld met het wapenschild met drie schuinkruisjes van de heren van Breda. Rond 1430 gebruikte Breda al een wapenafbeelding met de kenmerkende onderdelen van het huidige wapen: een stadsmuur met twee staande leeuwen die het wapenschild vasthouden waarop de drie schuinkruisjes, en een engel die met een elleboog op het schild rust. In 1817 werd dit wapen bevestigd door de Hoge Raad van Adel. Het is nog steeds in gebruik.
Op het Nassau-Baronie-monument in Park Valkenberg zijn diverse gemeentewapens van omliggende gemeentes te zien.
De gemeentes Bavel, Galder, ’t Ginneken en Ulvenhout hebben allen ook de drie Andreaskruizen in hun gemeentewapen zitten. Alleen bij Bavel staan de kruizen naast elkaar.
Het gemeentewapen en vlag van Amsterdam heeft sterkte overeenkomsten met die van Breda; op het wapen van Amsterdam staan de 3 kruizen onder elkaar. De kleuren zijn identiek. Op de Amsterdamse vlag staan de kruizen echter weer naast elkaar.
Op deze pagina treft u 4 categorieën schilden/borden, nl.
– gemeentevlaggen
– gemeentewapens
– wapen van Nederland
– overige wapenschilden

Gemeentevlaggen

Achter de Lange Stallen 12-32 (932x1024)

Omschrijving: reliëfsteen van gemeentevlag van Breda
Hoogte: 35 cm
Breedte: 30 cm
Materiaal: steen
Locatie: Achter de Lange Stallen 12-32

Het verhaal:
Deze reliëfsteen bevindt zich op de gevel van een appartementengebouw en is waarschijnlijk al ingemetseld bij de nieuwbouw.
Feitelijk is deze afbeelding niet het gemeentewapen en ook niet de gemeentevlag van Breda. Bij het gemeentewapen wordt deze afbeelding vastgehouden door 2 leeuwen die op een burcht staan. Daarboven staat een engel. De gemeentevlag komt overeen, maar is wel rechthoekig.

Omschrijving: reliëfsteen van gemeentevlag van Breda
Hoogte: ca.  centimeter
Jaar: circa 1615
Materiaal: natuursteen
Rijksmonument: nummer 10234
Locatie: Ritel Electronics, Karrestraat 7

Het verhaal:
In Breda zijn haast geen historische poorten meer te vinden. Dit is echter een uniek exemplaar en bevindt zich naast de winkel waar thans Ritel is gehuisvest. Feitelijk maakt de poort onderdeel uit van het hele pand. De poort is de achteruitgang is van de voormalige Vleeshal aan de Grote Markt. Later is de vleeshal de Boterhal geworden, hetgeen nog steeds op de gevel is vermeld. De poort is naast de vlag rijkelijk versierd met onder andere drie geitenkoppen. De geitenkoppen verwijzen naar de periode van de Vleeshal. De vlag zelf is opgesmukt met sierlijke krullen. De historische poort is controversieel beklad met moderne graffiti. De gevel van de Boterhal aan de Grote Markt is eveneens rijk versierd met onder andere ossenkoppen maar ook met een soortgelijke afbeelding van de gemeentevlag.

Kloosterplein 20 a wp

Omschrijving: reliëfsteen van gemeentevlag van Breda
Hoogte: ca. 45 centimeter
Jaar: 1846
Materiaal: steen
Locatie: Kloosterplein 20 / casino N51 35.263 E4 46.990

Het verhaal:
De zusters van Sint-Catharinadal, kregen van Raso II van Gaveren (Heer van Breda), nadat zij in 1295 waren ingetrokken in het gasthuis van Breda, toestemming een nieuw verblijf buiten de stadsmuren te bouwen op een hoger gelegen terrein (dekzandrug), vlakbij een eikenbos. In 1308 werd daarom een houten klooster gebouwd met bijbehorende kapel (Sint-Catharinadalkapel).
Het gebouw uit 1501-1504 diende oorspronkelijk als kloosterkapel . In 1520 brandde het ziekenhuis op het complex af. Waarschijnlijk in verband met een uitbraak van pest. De kapel bleef gespaard bij de grote stadsbrand op 23 juli 1534. De rest van het kloostercomplex brandde echter af.
In 1814 kreeg het gebouw de functie van kazerne. Daartoe werden twee tussenvloeren aangebracht. Vanaf 1846 werd een veel ingrijpender verbouwing doorgevoerd waarbij delen van het klooster werden vervangen door de oostvleugel van de kazerne. In 1992 werd de kazerne opgeheven.
Het Holland Casino Breda vestigde zich in 2003 in het overige deel van het complex.
Deze gevelsteen bevindt zich boven de entree van de voormalige Kloosterkazerne.
Bron Wikipedia

St. Annastraat 19 (1024x957)

Omschrijving: reliëfsteen met gemeentevlag van Breda
Hoogte: 45 cm
Jaar: 1839
Materiaal: steen
Locatie: St. Annastraat 19

Het verhaal:
In vroegere tijden hadden de (geschakelde) huizen in de binnenstad collectieve poorten om bij de achterzijde te komen.  Veel van deze poorten in de Bredase binnenstad zijn met de tijd (helaas) verdwenen. Deze reliëfsteen bevindt zich boven een poort naast De Stadserf. Links van de poort zit een tegel met de tekst “REN”, rechts van de poort zitten tegels met de teksten “1839” en “1936 “. Andere stadspoorten vinden zich o.a. in de Catharinastraat en Oude Vest.
Feitelijk is deze afbeelding niet het gemeentewapen en ook niet de gemeentevlag van Breda. Bij het gemeentewapen wordt deze afbeelding vastgehouden door 2 gouden leeuwen die op een burcht staan. Daarboven staat een engel. De gemeentevlag komt overeen, maar is wel rechthoekig.

——————————————————————————————————————————-

Gemeentewapens

Catharinastraat 1-3 a (1024x572)

Omschrijving: reliëfsteen van gemeentewapen Breda
Afmeting:
Materiaal: steen
Locatie: Humphrey’s Restaurant, Catharinastraat 1-3

Het verhaal:
Dit hoekpand is voorzien van diverse reliëfstenen met versieringen op de eerste verdiepingsniveau. Helemaal bovenop het torentje bevindt zich de steen met het gemeentewapen van Breda.
Net als bij het wapen van Nederland wordt het schild door 2 leeuwen vastgehouden. Boven de vlag bevindt zich een engel en onder de vlag zien we bebouwing van de stad. De vlag bestaat uit een rode afbeelding met 3 grijze Andreaskruizen

grote-kerk-1024x678

Omschrijving: beeld van gemeentewapen Breda
Afmeting:
Materiaal: ?
Locatie: Grote Kerk / Grote Markt

Het verhaal:
Helemaal bovenin de kerk boven het orgel bevindt zich dit beeld met de afbeelding van het gemeentewapen van Breda.

Putdeksel(1024x868)

Omschrijving: putdeksel met gemeentewapen Breda
Afmeting: 60 x 60 cm
Materiaal: ijzer
Locatie: gehele binnenstad

Het verhaal:
Rioolputten in de binnenstad zijn voorzien van deze mooie deksels met een afbeelding van het gemeentewapen van Breda.

Haagse Markt 1 a wp

Omschrijving: plaquette van gemeentewapen van Princenhage
Hoogte: 50 cm
Breedte: 42 cm
Materiaal: koper
Locatie: Stichting Baronielaan 28 Advocaten, Haagse Markt 1

Het verhaal:
Het wapen van Princenhage werd op 16 juli 1817 bij besluit van de Hoge Raad van Adel aan de toenmalige Noord-Brabantse gemeente Princenhage, toen nog Hage genaamd, bevestigd. Op 8 mei 1819 wijzigde de gemeente haar naam in Princenhage, wat geen gevolg had voor het wapen. Op 1 februari 1942 ging de gemeente op in de gemeenten Prinsenbeek, toen nog Beek genaamd, en Breda, waarmee het wapen van Princenhage kwam te vervallen. In het wapen van Prinsenbeek kwam een deel van het wapen van Princenhage terug. Sinds 1 januari 1997 valt ook Prinsenbeek onder Breda.
Het gemeentewapen van Princenhage bestaat uit 3 (linden) boompjes. Het gemeenteschild is op de gevel aangebracht van het voormalige raadhuis. De blazoenering bij het wapen luidt als volgt: “In zilver 3 bomen, geplant in een grasgrond, in de schildvoet een water van zilver.” De heraldische kleur in het wapen is zilver (wit), de bomen en de grond zijn van natuurlijke kleur. De beschrijving is later toegevoegd, oorspronkelijk stond in het register uitsluitend een tekening. Het is een sprekend wapen: de bomen op het wapen vormen een haag. Reeds in 1744 werd het als zodanig vermeld voor de toenmalige heerlijkheid Hage.

gaffelstraat-76-a1-1024x678 gaffelstraat-76-a4-1024x678

Omschrijving: wapenschild van Breda en ’t Ginneken op sierhek
Hoogte: x cm
Materiaal: ijzer
Locatie: t.o. Gaffelstraat 76

Het verhaal:
Deze borden zijn samen met een derde bord aangebracht op een sierhekje rondom een perkje. Op het derde bord is de tekst “1942-1992” vermeld. In het perkje is een tekstplaatje aangebracht met de volgende tekst:

ANNEXATIEBOOM
Japanse notenboom
(Ginkgo biloba)
Geplant in maart 1993 ter gelegenheid van het
50-jarig bestaan St. Annex 50
Ter herinnering aan de annexatie
Ginneken door Breda op 1 januari 1942

Pennendijk 1 wp

Omschrijving: wapenschild van ’t Ginneken
Hoogte: 1,7 meter
Breedte: 1,4 meter
Materiaal:
Opschrift: “IK GEEF EN BLYF GAAF”
Locatie: Heemkundemuseum, Pennendijk 1  N51 32.818 E4 47.959

Het verhaal:
Dit wapenschild toont het landelijke karakter van het dorp Ulvenhout dat vroeger grondgebied was van het voormalige Ginneken. Bijna alle gemeenten hebben een leeuw in hun wapenschild. Ginneken heeft gekozen voor een meer passend dier namelijke een koe. Anderzijds zijn er afbeeldingen waar een stier staat afgebeeld. In kleur wordt een rode stier op een witte achtergrond weergegeven in de rechter bovenhoek, in de linker bovenhoek zien we een zwarte eg op een beige achtergrond en onderaan drie witte kruizen op een rode achtergrond.
Het wapenschild is gemonteerd op de gevel van de boerderij op Pennendijk 1 waar tegenwoordig het Heemkundemuseum Paulus van Daesdonck is gehuisvest.
Dit wapenschild heeft de extra toevoeging van 2 engelen en een lint dat sierlijk gedragen wordt door de benen van de engelen. Op het lint is te lezen: IK GEEF EN BLYF GAAF
In 1837 werd Ulvenhout als zelfstandige parochie afgesplitst van Ginneken. Het wapenschild van Ulvenhout heeft in de rechter bovenhoek een zwarte eg op een gouden achtergrond, in de rechter onderhoek staan drie zilveren kruizen op een rode achtergrond en op de gehele linkerzijde staat een gouden leeuw op een rode achtergrond.
Zie het Nassau-Baronie-monument in het Parkvalkenberg voor meer wapenschilden van omliggende gemeenten.

markt-10-b1-1024x853

Omschrijving: wapenschild van Prinsenbeek
Hoogte: ca 25 cm
Materiaal: steen
Locatie: t.o. Zalencentrum Marktzicht, Markt 10

Het verhaal:
Het wapen van Princenhage werd op 16 juli 1817 bij besluit van de Hoge Raad van Adel aan de toenmalige Noord-Brabantse gemeente Princenhage, toen nog Hage genaamd, bevestigd. Op 8 mei 1819 wijzigde de gemeente haar naam in Princenhage, wat geen gevolg had voor het wapen. Op 1 februari 1942 ging de gemeente op in de gemeenten Prinsenbeek, toen nog Beek genaamd, en Breda, waarmee het wapen van Princenhage kwam te vervallen. In het wapen van Prinsenbeek kwam een deel van het wapen van Princenhage (de drie linden) terug. Sinds 1 januari 1997 valt ook Prinsenbeek onder Breda.
Dit gemeentewapen is aangebracht in de waterpomp die tegenover café Marktzicht staat.
Daaronder jubileumjaren van de carnavalsvereniging De Zwoertjes.

——————————————————————————————————————————-

Wapen van Nederland

Bouvignelaan 5 30a 1024

Omschrijving: gevelsteen met wapen van Nederland
Hoogte: ca. 66 cm
Breedte: ca. 90 cm
Materiaal: steen
Locatie: kasteel van Bouvigne

Het verhaal:
Deze reliëfsteen bevindt zich aan de buitenzijde van het Kasteel van Bouvigne.

Catharinastraat 14 1024

Omschrijving: wapenschild van Nederland
Materiaal: o.a. ijzer
Hoogte: ca. x meter
Opschriften: “BIJ KONINKLIJKE BESCHIKKING”, “JE MAINTIENDRAI” en “HOFLEVERANCIER”
Status: Rijksmonument nr. 10125
Locatie: Catharinastraat 14  N51 35.375 E4 46.642

Het verhaal:
Het wapen verwijst naar de leden van de hofhouding van het Nassau’s.
De spreuk “JE MAINTIENDRAI”(Nederlands: Ik zal handhaven) is de wapenspreuk van Nederland sinds 1815. Het is feitelijk de wapenspreuk van het huis van Oranje-Nassau, die Willem van Oranje overerfde met het prinsdom Orange door de erfenis van René van Chalon. Oorspronkelijk was de spreuk “Je maintiendrai Chalon”, maar Willem veranderde haar naar “Je maintiendrai Nassau”. Na een tijdje liet hij “Nassau” weg en werd dit gewoon “Je maintiendrai”.
Bij dit wapen kijken de 2 buitenste leeuwen naar elkaar, maar eigenlijk horen ze – zoals op de afbeelding hieronder weergegeven – juist van elkaar af te kijken om zo een groter gezichtsveld te hebben teneinde de gouden leeuw te bewaken.

Delpratsingel 23 (1024x789)

Omschrijving: wapenschild van Nederland
Afmeting: ca. 80 x 80 cm
Materiaal: gietijzer
Tekstopdruk: JE MAINTIENDRAI
Locatie: Delpratsingel 23

Het verhaal:
Dit paneel is boven de toegangsdeur van het pand weergegeven. Op het lint is de tekst “JE MAIN – TIEN – DRAI” (ik zal handhaven) weergeven.
Het is de wapenspreuk van Nederland sinds 1815. De spreuk is feitelijk de wapenspreuk van het huis van Oranje-Nassau, die Willem van Oranje overerfde met het prinsdom Orange door de erfenis van René van Chalon. Oorspronkelijk was de spreuk Je maintiendrai Chalon, maar Willem veranderde haar naar Je maintiendrai Nassau. Na een tijdje liet hij Nassau weg en werd dit simpelweg Je maintiendrai. In een brief uit januari 1565 gaf Willem van Oranje de volgende uitleg aan zijn wapenspreuk:

Je maintiendrai la vertu et noblesse.
Je maintiendrai de mon nom la haultesse.
Je maintiendrai l’honneur, la foy, la loy
de Dieu, du Roy, de mes amys et moy.

Tijdens de Republiek (1581-1795) werd de wapenspreuk Concordia res parvae crescunt gebruikt (nl: Eendracht maakt macht, tevens de wapenspreuk van België na de Belgische Revolutie in 1830, of in het Frans: L’union fait la force). Toen het huis van Oranje in 1815 meer macht kreeg en het familiehoofd werd gepromoveerd van erfstadhouder via soeverein vorst tot koning, nam het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden de spreuk van de Oranjes over. Nederland behield die na de scheiding van de Lage Landen in 1830.
Het motto is ook dat van drie ridderorden; de Orde van de Gouden Leeuw van Nassau, de Orde van de Eikenkroon en de Orde van Oranje-Nassau.
Bij het officiële wapen kijken de 2 buitenste leeuwen naar elkaar, maar eigenlijk horen ze – zoals op deze afbeelding weergegeven – juist van elkaar af te kijken om zo een groter gezichtsveld te hebben teneinde de gouden leeuw te bewaken.

——————————————————————————————————————————-

Overige wapenschilden

Kasteelplein bb 1024

Omschrijving: wapenschild Willem III van Oranje Nassau
Kunstenaar: Toon Dupuis – RKD
Hoogte: 1,05 meter
Jaar: 1921
Materiaal: brons
Opschrift: “HONY SOIT QUI MAL Y PENSE”
Locatie: Kasteelplein  N51 35.381 E4 46.579

Het verhaal:
Het familiewapen hangt aan de voorzijde van het voetstuk van het ruiterstandbeeld van koning-stadhouder Willem III van Oranje Nassau op het Kasteelplein.  Daaronder staat de naam “WILLEM III.”
In het Verenigd Koninkrijk is een kostbaar uitgevoerde kousenband met het opschrift “Honi soit qui mal y pense” het onderscheidingsteken van een hoge ridderorde, de Orde van de Kousenband. Dit ereteken wordt ook tegenwoordig nog gedragen, want de heren dragen aan het Britse hof nog steeds ouderwetse kniebroeken met kousenbanden.
De oorsprong van de in het oud-Frans gestelde spreuk, die in het Nederlands vertaald “Schande aan hem die er kwaad van denkt” luidt, zou zijn terug te voeren naar een incident tijdens een bal in 1344. De kousenband van de Gravin van Salisbury (des konings schoondochter, Joan van Kent) zakte af en koning Eduard III was zo galant om deze weer om haar been te gespen. (In een andere versie zou Eduard de kousenband hoffelijk om zijn eigen been gedaan hebben, zeggende “Honi soit qui mal y pense”).
Tegen de hovelingen zou hij hebben gezegd dat hij “van deze kousenband het meest gerespecteerde symbool in de christenheid zou maken”. Daarop stelde hij een toernooigezelschap in dat uit twee maal twaalf Ridders bestond.
Correct oud-Frans zou “Honny soit qui mal y pense” zijn geweest maar de spelfout werd in de loop der eeuwen nooit verbeterd. Het correcte huidige Frans zou “Honni soit qui mal y pense” zijn.
Het wapenschild is in 2015 tijdelijk verwijderd geweest. Bij de redactie is niet bekend waarom.
Gebouw C op de KMA 100 meter verder op toont hetzelfde wapenschild.

kasteelplein-e1-776x1024 kasteelplein-e2-765x1024 kasteelplein-e3-1024 kasteelplein-e4-797x1024

Omschrijving: wapenschilden
Kunstenaar: Toon Dupuis – RKD
Hoogte: ca. 30  cm
Jaar: 1921
Locatie: Kasteelplein  N51 35.381 E4 46.579

Het verhaal:
Deze wapenschilden bevinden zich op de sokkel van ruiterstandbeeld van koning-stadhouder Willem III van Oranje Nassau op het Kasteelplein.  De wapenschilden zijn op de hoeken van sokkel aangebracht op een hoogte van ca. x meter. Van links naar rechts:
Groot-Britannië (linksvoor)
De Nederlanden (gouden leeuw) (rechtsvoor)
… (linksachter)
Frankrijk (3 leliebladen) (Haute-Normandie) (rechtsachter)

Boeimeersingel 16 wp

Omschrijving: wapenschild
Materiaal:
Hoogte:
Locatie: t.o. Boeimeersingel 16

Het verhaal:
Dit wapenschild bevindt zich aan een gemetselde pilaar die op de brug staat waar de Mark en de Boeimeersingel elkaar kruisen. Vlakbij dit punt stroomt de Mark in de Singel.
Het wapenschild is gevierendeeld in 2×2 gelijke delen. De twee gouden leeuwen staan voor het Nederlandse Rijkswapen. De leeuwen houden 7 pijlen vast en het zwaard is Romeins van vorm. Dit is vastgelegd bij het Koninklijk Besluit van 10 juli 1907. Daarnaast staan 2 posthoorns. In het midden staat een gekroonde sier.
Het wapenschild heeft betrekkelijk weinig artistieke waarde. Eigenlijk is het niet meer dan een geschilderd bord. Toch is het een bijzonder bord, omdat het een van de weinige borden is die buiten hangt. De symbolen op het bord hebben ieder hun eigen verhaal met een historische betekenis en dat is juist het genen waarom dit bord zo belangrijk en boeiend is. Een gekroonde stier, het is geen fantasie maar een expressie van een moment. Wat is het verband tussen de symbolen en waar staan ze voor?
De redactie is nog op zoek naar de juiste betekenis van het schild en de reden waarom het schild op de brug is geplaatst.