Grote Markt

Fotografie Victor Willemse
Camera Nikon D5100
Laatste update van deze pagina 10-8-2017
Weet u meer ? Zie hier het contactadres.

Grote Markt 19 a (1024x635)

Grote Markt 19 b (1024x739)

Grote Markt 19 c (1024x781)

Naam: Sint Joris en de Draak
Omschrijving: diverse afbeeldingen op voorgevel
Kunstenaar: Walter Pompe – RKD
Jaar: 1772
Materiaal:
Locatie: Vleeshal / Boterhal, Grote Markt 19

Het verhaal (van boven naar beneden):
Het monumentale pand was oorspronkelijk een particuliere woning ‘’Het witte lam’’ genaamd.
De bovenverdieping werd vanaf het najaar van 1617 gebruikt door het Sint Jorisgilde dat zich bezig hield met het schieten van kruis- en voetbogen. Na een verbouwing in 1772 kwam er een afbeelding van St. Joris met de draak en de spreukband Anno MDCCLXXII bovenaan de voorgevel. Tussen de 2 ramen op de eerste verdieping bevindt zich een afbeelding van een kruisboog. Circa 1850 werd het Schuttersgilde opgeheven.
Joris en de draak is ook de naam van de houten achtbaan op de Efteling.
In 1617 werd het gebouw gebruikt als vleeshal. Alleen op deze plaats mocht nog vlees worden verkocht. De 2 runderkoppen op de eerste verdieping en de 3 koppen onder het fronton zijn gemaakt door de steenhouwer Melchior van Herbach en verwijzen naar de vleeshal. Let op de worsten die aan de horens hangen van het rund.
In 1861 werd er een boterhal gevestigd. In 1864 werden van de bovenverdieping twee woonhuizen gemaakt. Onder het fronton verscheen een bord met de tekst “BOTERHAL”
In 1935 werd het een Stedelijk en Bisschoppelijk Museum dat verhuisd is naar de Chassékazerne.
Vanaf 1998 t/m februari 2010 was het Grand-Café Dante. Vanaf maart 2010 Grand Café Steakhouse Anno 1617. Nu heet het restaurant gewoon Boterhal naar de voormalige functie.
Op en tussen het fronton bevinden zich een wapenschild van Breda en 2 leeuwen.

Grote Markt 19 b wp

Naam: Judith met het hoofd van Holofernes
Omschrijving: beeld van vrouw op zuil
Kunstenaar: Niel SteenbergenRKD
Hoogte:
Hoogte incl. zuil: ca. 5 meter
Inscriptie: zie hieronder
Jaar: 1952
Materiaal: natuursteen
Status: oorlogsmonument
Locatie: t.o. Grote Markt 19

Het verhaal:
Het beeld is gemaakt als bevrijdingsmonument.
Holofernes wordt in het apocriefe boek Judith geïntroduceerd als generaal van de Babylonische koning Nebukadnezar II. Met zijn leger trok hij uit om de volken tussen de Middellandse Zee en de Rode Zee te onderwerpen, uit wraak omdat geen van de daar levende volken Nebukadnezar in zijn strijd tegen Arfaxad (waarschijnlijk een verbastering van Cyaxares II), de koning van de Meden had gesteund.
Judith, de hoofdpersoon van het naar haar genoemde boek, is een vrome rijke Joodse weduwe, woonachtig in de door Holofernes en zijn troepen belaagde bergplaats Betulia. Zij besluit haar stad te redden en wandelt ’s nachts met haar dienstmaagd en wijnkruiken naar het legerkamp van de vijand, waar zij vanwege haar schoonheid moeiteloos de tent van Holofernes bereikt. Die besluit haar binnen te laten en geeft zijn dienaren de opdracht hen ’s nachts niet te storen, hopend op een lange liefdesnacht. Judith voert de generaal echter dronken en onthoofdt hem, waarna zij het hoofd aan haar dienstmaagd in bewaring geeft. Met Holofernes hoofd als trofee keert zij naar Betulia terug en als de soldaten de volgende morgen merken dat hun leider dood is, vluchten zij in paniek, op de hielen gezeten door de Joodse belegerden.
De Joodse vrouw Judith staat voor het goede dat het kwade overwint. In haar rechterhand heeft zij het afgehakte hoofd van Holofernes, legeraanvoerder van de Babylonische koning Nebukadnezar.
Aan de bovenkant van de zuil (onder Judith) staan de volgende vier dierkoppen afgebeeld:
– een haan (de voorzichtigheid)
– een leeuw (de kracht)
– een struisvogel (rechtvaardigheid)
– een olifant (matigheid)
Onderaan de zuil is in een vierkant 4 reliëfs aangebracht met de volgende afbeeldingen en teksten:
– De vreugde over de bevrijding, voorgesteld door een fluitspeler, een proclamatielezer en een volkstafereel met daaronder de tekst: leven in vrijheid is spelen voor God
– Troostende vrouwen met daaronder de tekst: vertroosting welde uit bronnen van vertrouwen
– Het verzet, voorgesteld door een man die onder geen enkel wapengeweld zwicht met daaronder de tekst:  leven van vrijheid is leven in verzet
– Bezetting, voorgesteld door marcherende soldaten met daaronder de tekst: HUN WIL WAS WET, HUN WET WAS DOOD
Ernaast, in het plaveisel een steen met de tekst: JVDITH vredesbeeld van de stad breda door niel steenbergen tekst karel meevwesse 1952 deze steen gelegd bij gelegenheid van de herinrichting van de grote markt 1997
Breda eert door dit oorlogsmonument hen die in de strijd voor het vaderland zijn gevallen of op enigerlei wijze een offer hebben gebracht.

Grote Markt 38 aa wp

Omschrijving: beeld van vrouwe justitia
Kunstenaar: Walter Pompe – RKD en Guillaume Carrier
Hoogte: 2 meter
Jaar: 1767
Materiaal: steen en messing
Locatie: Oude Stadhuis, Grote Markt 38

Het verhaal:
Het eerste stadhuis is gebouwd in de 13de eeuw toen Breda stadsrechten kreeg. In 1534 is het ingestort wegens brand.
Vanaf het ontstaan van de stad werd de rechtspraak uitgeoefend door schepenen, een griffier en een schout. Een schout werd aangesteld als hoofd van de schepenbank. Zij hielden zitting in de hal van het stadhuis tot aan de Franse tijd. Daar was een vierschaar ingericht, een vierkante ruimte afgezet met houten hekken, met een grote tafel in het midden. Na de inlijving van 1811 wordt de rechtspraak volgens Frans model ingericht. Vanaf toen was er een rechtbank van eerste aanleg, een rechtbank van koophandel en een vrede rechter, die op diverse plaatsen in de stad zijn gehuisvest. In 1893 verhuisde het gerechtsgebouw naar de nieuwbouw op de hoek van de Kloosterlaan en de Nassaustraat. Volgens verhuisde in 1986 het gerechtsgebouw naar de nieuwbouw aan de Sluissingel. In 2016 is men met de nieuwbouw begonnen van van het gerechtsgebouw nabij het NS-station.
De façade van het stadhuis werd in de 18de eeuw gebouwd. Vroeger waren dit drie huizen, het oude raadhuis en twee huizen, het Cleijne Raedthuis en Huize Vogelsanck. In 1767 is er door bouwmeester Philips Willem Schonck één gevel voorgezet waardoor het van buiten één geheel lijkt. Vrouwe Justitia kreeg een plek aan de voorgevel. Zij vormde de bekroning van de nieuwe façade. Vrouwe Justitia wordt gewoonlijk uitgebeeld met een blinddoek, een zwaard en een weegschaal. De blinddoek staat voor de rechtspraak zonder aanzien des persoons, dat wil zeggen dat niet de personen worden gehoord en veroordeeld, maar slechts de feiten en daden. De weegschaal stelt de afweging van de bewijzen en getuigenissen voor, die in het voordeel of nadeel van de verdachte spreken en het zwaard staat voor het vonnis dat wordt uitgesproken.
Het ontwerp van het beeld is van Walter Pompe, maar het is door Guillaume (Willem) Carrrier uitgehakt. Hij nam ook de versieringen op het bordes en de trap voor zijn rekening, zie hieronder.

Grote Markt 38 bb wp

Omschrijving: 2 beelden van leeuwen met wapenschilden
Kunstenaar: Guillaume Carrier
Hoogte: ca. 70 cm
Jaar: 1767
Materiaal: steen
Locatie: Oude Stadhuis, Grote Markt 38

Het verhaal:
Het stadhuis heeft een stenen bordestrap met op de balustrade, leeuwen die de wapens van Breda (rechts) en Brabant (links) dragen. De beelden staan links en rechts van de balustrade. De leeuwen staan tegenwoordig met de gezichten naar elkaar gericht maar in de 18e-eeuw was dat net andersom. De leeuwen behoren namelijk van elkaar af te kijken zodat ze de hele markt in de gaten kunnen houden. De leeuw op het wapenschild van Brabant is door de beeldhouder verkeerd afgedrukt; de afbeelding behoort namelijk in spiegelbeeld te zijn, maar dan zou de leeuw op het schild weer naar de verkeerde kant kijken. Om deze reden heeft men destijds de beelden omgedraaid. Nu kijkt dus de leeuw op het schild naar de goede kant en de richting van de 2 leeuwenkoppen neemt men voor lief. Verwarrend?
Vergelijkbare beelden in Breda zijn te zien bij: een toegangspoort aan de Ulvenhoutselaan 123B en de toegangspoort bij Bouvigne.

grote-markt-38-a1-797x1024

Omschrijving: beeld van Prinses Wilhelmina
Kunstenaar: Mari Andriessen – RKD
Hoogte: ca.  cm
Jaar: ?
Materiaal: brons
Locatie: Oude Stadhuis, Grote Markt 38

Het verhaal:
Dit beeldje bevindt zich in het stadhuis. Het toont Prinses Wilhelmina op 10-jarige leeftijd in het jaar 1890. Dit is niet de jaar waarin het beeldje gemaakt is omdat de kunstenaar toe zelf nog maar 3 jaar was. Wilhelmina leefde van 31 augustus 1880 tot 28 november 1962, geboren in den Haag en overleden in Apeldoorn.
Eenzelfde beeldje is geplaatst in Amsterdam Zuidoost aan de Meibergdreef 9

grote-markt-38-b1-884x1024

Omschrijving: borstbeeld
Hoogte: ca.  cm
Jaar: ?
Materiaal: steen
Locatie: Oude Stadhuis, Grote Markt 38

Het verhaal:
Dit borstbeeld bevindt zich in het stadhuis.

Omschrijving: beeld van leeuw
Hoogte: ca.  cm
Jaar: ?
Materiaal: steen
Locatie: Café de Kleine Wereld, Grote Markt 59

Het verhaal:
Deze leeuw staat hoog bovenop de trapgevel van het historische pand. Eigenlijk is het een heel bijzondere situatie want leeuwen staan normaliter op overheidsgebouwen en meestal met zijn tweeën. Kijk maar eens naar de balustrade van het oude stadhuis op de Grote Markt. Meestal hebben dan de leeuwen een wapenschild tussen de voorpoten. In het verleden maakten de kunstenaars nogal eens fouten met de kijkrichting van de leeuwen. De leeuwen hebben een waakfunctie en horen van elkaar af te kijken zodat ze een groot mogelijk gebied kunnen bekijken. De wapenschilden met de leeuwen werden wel eens abusievelijk in spiegelbeeld afgebeeld. De leeuwen op de wapenschilden horen juist naar elkaar toe te kijken, om zo de bezoeker – die tussen de beelden door liep – welkom te heten.
De Nederlandse leeuw is een symbool in de heraldiek. Al in de vroegste heraldische werken komen leeuwen, symbolen van kracht, voor op wapenschilden. Tot op de dag van vandaag komen leeuwen in tientallen uitvoeringen en kleuren voor op wapenschilden van families, steden en landen. In veel van de Nederlandse wapens spelen leeuwen een belangrijke rol.
De Nederlandse leeuw komt oorspronkelijk uit het graafschap Nassau in het hedendaagse Duitsland. Vanaf de 12e eeuw gebruikten de Nassaus een staande gouden leeuw als familiewapen. Willem van Oranje-Nassau leidde de opstand tegen de Spaanse koning waarbij een leeuw als symbool gebruikt werd die sindsdien een zwaard en een pijlenbundel droeg. De leeuw in het koninklijk wapen / rijkswapen van Nederland is de leeuw van het Huis Nassau vermeerderd met de pijlenbundel en het zwaard van de oude generaliteitsleeuw.
Waar we nu wellicht te makkelijk aan voorbij schieten is dat mensen eeuwen gelegen zelden een leeuw hebben gezien. Twee-drie honderd jaar geleden waren er nog een dierentuinen met leeuwen. Alleen een klein groepje van de bevolking maakte reizen naar het buitenland. Niemand wist eigenlijk hoe exotische dieren er uitzagen en toch slaagde kunstenaars er in beelden te maken van leeuwen. Dit verklaart wellicht waarom leeuwen op wapenschilden afwijken van de werkelijkheid.
Deze leeuw wijkt dus van het traditionele; hij heeft geen wapenschild maar een .. tussen de voorpoten.
Andere beelden van (twee) leeuwen zijn te vinden bij het oude stadhuis en de Botermarkt op de Grote Markt, de Ulvenhoutselaan 123B en Huis van Wijngaerde aan de Catharinastraat 9. Beelden van een enkele leeuw zijn te vinden op Nassau-Baronie-monument in het Falkenberg park, bij de toegangspoort van kasteel Bouvigne en aan de Cingelstraat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s